Potas i kreatynina – określanie poziomu substancji dializowanych

Potas. Jest to podlegający dializie pierwiastek naturalnie występu­jący we krwi. Jego prawidłowy poziom wynosi od 3,7 do 5,0 milimoli na litr (mmol/1). Potas wspomaga pracę serca.

U pacjentów z niewydolnością nerek na ogół stwierdza się zbyt du­żo potasu we krwi, chociaż niektórzy mają go zbyt mało. Zarówno jed­na, jak i druga sytuacja jest niebezpieczna, gdyż może powodować za­trzymanie pracy serca i śmierć chorego. Zagrożenie takie jest prawdopodobne, jeżeli poziom potasu we krwi jest wyższy niż 7,0 mi­limoli na litr lub niższy niż 2 milimole na litr. Potas nie znajduje się w ogóle w płynie do dializ otrzewnowych, natomiast jest w małej ilo­ści (zwykle mniej niż 2 mmol/1) w płynie do hemodializ. Zgodnie z za­sadą wykonywania dializ (przechodzenie danej substancji z roztworu bardziej do mniej stężonego) potas przedostaje się z krwi do płynu dializacyjnego. W ten sposób jest usuwany z organizmu.

Kontrolowanie jego poziomu bywa dość trudne, szczególnie u pa­cjentów hemodializowanych. Z tego powodu niektórzy z nich muszą ograniczyć spożycie pomiędzy dializami bogatych w potas produktów. W lepszej sytuacji są pacjenci dializowani otrzewnowo, gdyż jest to le­czenie ciągłe. U nich kontrolowanie poziomu potasu jest łatwiejsze.

Mimo tych trudności prawidłowe stężenie tego pierwiastka w orga­nizmie na ogół udaje się osiągnąć.

Kreatynina. Kreatynina jest to substancja wytwarzana przez mięś­nie podczas pracy. Podobnie jak dziesiątki innych, jest przenoszona przez krew po całym organizmie, filtrowana przez nerki, skąd przecho­dzi do moczu. Sama nie jest szczególnie szkodliwa dla organizmu, ale jest bardzo ważnym wskaźnikiem, który dostarcza war­tościowych informacji o poziomach innych, trudniejszych do zmierze­nia substancji we krwi. Jeżeli kreatynina gromadzi się we krwi, ozna­cza to gromadzenie też wielu innych, bardziej szkodliwych, substancji. Im wyższy jest poziom kreatyniny, tym gorsza czynność nerek, sku­teczność dializy lub przeszczepu.

Prawidłowy poziom kreatyniny we krwi wynosi od 50 do 120 mikromoli na litr krwi (mol/l). Kreatynina nie znajduje się w płynie dializa­cyjnym. Ponieważ kreatynina jest substancją dializowaną, przenika z krwi przez błonę dializacyjną do płynu dializacyjne­go. Poziom kreatyniny może nigdy nie być prawidłowy, z tego powo­du, że zarówno dializa otrzewnowa, jak i hemodializa może zapewnić tylko około 5 procent czynności dwóch zdrowych nerek.

Dla średniej wielkości pacjenta dializowanego otrzewnowo docelo­wy poziom kreatyniny jest poniżej 600 mikromoli na litr, dla podobne­go pacjenta hemodializowanego – poniżej 600 mikromoli na litr przed dializami i poniżej 250 mikromoli na litr po dializie. Więksi, bardziej umięśnieni ludzie wytwarzają więcej kreatyniny niż ci o drobniejszej budowie. Dlatego docelowy poziom kreatyniny określa się indywidu­alnie, biorąc pod uwagę rozmiary ciała i ilość masy mięśniowej. Tak obliczony, jest wiarygodnym wskaźnikiem czynności nerek (skutecz­ności dializ czy przeszczepu).