Sód i glukoza – określanie poziomu substancji dializowanych

Sód. Jest jednym z pierwiastków w sposób naturalny występują­cych we krwi. Jego prawidłowy poziom wynosi od 135 do 143 milimo­li na litr. Sód utrzymuje wodę w organizmie i pomaga kontrolować ci­śnienie krwi. Aby utrzymać niski poziom sodu, trzeba ograniczyć ilość soli w pokarmach. Wiadomo, że te słone zwiększają pragnienie – co z kolei sprawia, że trudno ograniczyć ilość przyjmowanych płynów.

Kontrolowanie poziomu sodu we krwi u pacjentów dializowanych jest dość proste. Uzyskuje się to, podając zbliżoną do występującej we krwi ilość sodu (płyn do dializ otrzewnowych zawiera go 132 mmol/1; płyn do hemodializ 132-145 mmol/1). Ponieważ poziom tego pier­wiastka w płynie dializacyjnym i we krwi jest podobny, dializy nie po­wodują jego zmiany we krwi.

Glukoza. Prawidłowy poziom glukozy na czczo we krwi wynosi od 3,0 do 5,6 milimola na litr. Glukoza jest rodzajem cukru i zaopatru­je organizm w energię. Jej ilość jest kontrolowana przez substancję zwaną insuliną, która jest wytwarzana w trzustce (gruczoł w górnej części brzucha). Kiedy ktoś choruje na cukrzycę, jego trzustka nie wy­twarza wystarczającej ilości insuliny lub jego organizm nie może z niej korzystać. Poziom glukozy będzie wówczas wzrastał.

Nadmiar glukozy we krwi u tych pacjentów jest raczej powodowany przez samą cukrzycę niż przez niewydolność nerek, będącą skutkiem cukrzycy.

U pacjentów z niewydolnością nerek, którzy nie mają cukrzycy, zwy­kle łatwo uzyskać prawidłowy poziom glukozy. Dlatego nie powinni się martwić, jeśli chwilowo jest on niezgodny z normą.

Chociaż glukoza jest substancją dializowaną, jej obecność w pły­nie dializacyjnym nie stanowi zagrożenia dla pacjenta. Po pierwsze, płyn do hemodializy zawiera ilość glukozy zbliżoną do tej we krwi (około 5 mmol/1). Zgodnie z oczekiwaniami na podstawie głównej zasady dializ bardzo mało glukozy przepłynie pomiędzy krwią a pły­nem dializacyjnym. Po drugie, niektóre płyny do dializy otrzewnowej zawierają dużą ilość glukozy. Nawet w pojemniku o najmniejszym stężeniu będzie około 75 milimoli na litr (to więcej niż dziesięcio­krotność prawidłowego poziomu glukozy we krwi). W takim przy­padku należałoby się obawiać, że glukoza będzie nadmiernie przenikać do organizmu pacjenta i stwarzać zagrożenie, ale w rzeczywistości organizm radzi sobie z nią dobrze, ponieważ wchodzi ona do krwi powoli.

Kiedy glukoza dostaje się do strumienia krwi, trzustka wytwarza in­sulinę i przywraca prawidłowe stężenie glukozy.

Jednakże, jeśli ktoś jest chory na cukrzycę i nie ma wystarczającej ilo­ści insuliny, poziom glukozy we krwi może być wysoki. Jeżeli pacjenci dializowani otrzewnowo używają „silnych” pojemników (zawierają­cych 3,86 procent glukozy, w porównaniu do „słabych” pojemników za­wierających 1,36 procent glukozy), ilość glukozy przenikająca do krwi może być zbyt duża, by trzustka sobie z nią poradziła. U pacjenta cho­rego na cukrzycę może to dezorganizować kontrolę cukrzycy, stwarza­jąc konieczność wstrzykiwania większej ilości insuliny lub doustnego przyjmowania większej ilości leków przeciwcukrzycowych. Ta dodat­kowa glukoza powoduje, że pacjenci (z cukrzycą lub nie) mogą przybie­rać na wadze, a zwykle będzie im przybywało tłuszczu.

Dostarczanie glukozy może także powodować problem u pacjentów dializowanych otrzewnowo. Czasami budzi to wątpliwości, czy gluko­za jest w płynie dializacyjnym. Trzeba jednak pamiętać, że w płynie do dializ otrzewnowych umożliwia ona nerkom spełnianie jednej z dwóch głównych funkcji – usuwanie wody z organizmu (ultrafiltracja).